એક્સેસરી નેવિક્યુલર: મિડફુટમાં વધારાનું હાડકું

ઝડપી જવાબ

એક્સેસરી નેવિક્યુલર એ વધારાનું નાનું હાડકું અથવા કોમલાસ્થિનો ટુકડો છે જે મિડફુટની અંદરની બાજુએ, કમાનની પાછળ — નિયમિત નેવિક્યુલર હાડકાની બાજુમાં સ્થિત છે. લગભગ 4–14% લોકોને એક હોય છે, જેમાંથી મોટાભાગનાને ક્યારેય ખબર પડતી નથી. જ્યારે તે પીડાદાયક બને છે, ત્યારે તે સામાન્ય રીતે કિશોરો અથવા સક્રિય પુખ્તોમાં કમાનના દુખાવા તરીકે દેખાય છે.

કેવી રીતે ઓળખવું

જ્યારે લક્ષણાત્મક હોય ત્યારે:

• કમાનની અંદરની બાજુએ દુખાવો, મધ્ય ઘૂંટીની બરાબર આગળ
• દેખાતું હાડકાનું ઉભાર અંદરની કમાન પર
• ઉભાર પર દબાણ આપતાં સ્પર્શવેદના
• પ્રવૃત્તિ સાથે દુખાવો, ખાસ કરીને દોડવું, કૂદવું, અથવા નૃત્ય કરવું
• ચુસ્ત જૂતામાં વધુ ખરાબ અથવા જૂતા જે ઉભારને ઘસે
• ક્યારેક ટ્વિસ્ટિંગ ઇજા પછી દુખાવો જેણે જોડાણ પર તાણ આપી હોય
• પોસ્ટેરિયર ટિબિયલ ટેન્ડન ડિસફંક્શન ની નકલ કરી શકે — અને બંને ઘણીવાર સાથે હોય છે

ઉભાર સામાન્ય રીતે નરી આંખે દેખાય છે, ખાસ કરીને જ્યારે તમે ઉભા હો — તે અંદરના ઘૂંટીના હાડકાથી લગભગ એક અંગૂઠાની પહોળાઈ આગળ અને થોડું નીચે બેસે છે.

ત્રણ પ્રકારો

એક્સેસરી નેવિક્યુલરનું વર્ગીકરણ એનાટોમી દ્વારા થાય છે:

• ટાઇપ I — પોસ્ટેરિયર ટિબિયલ ટેન્ડનની અંદર એક નાનું સેસામોઇડ હાડકું. સામાન્ય રીતે લક્ષણો વગર. એક્સેસરી નેવિક્યુલરના લગભગ 30%.
• ટાઇપ II — ફાઇબ્રોકાર્ટિલેજિનસ બ્રિજ (સિન્કોન્ડ્રોસિસ) દ્વારા નેવિક્યુલર સાથે જોડાયેલું. સૌથી સામાન્ય રીતે લક્ષણાત્મક પ્રકાર. લગભગ 50–60% કેસો.
• ટાઇપ III — હાડકાના ઉભાર તરીકે નેવિક્યુલર સાથે ફ્યુઝ થયેલું (ક્યારેક “કોર્ન્યુએટ નેવિક્યુલર” કહેવાય છે). જ્યારે ઉભાર જૂતા પર ઘસાય ત્યારે લક્ષણો.

પ્રકાર મહત્વનો છે કારણ કે તે સારવારને પ્રભાવિત કરે છે — જો જરૂર પડે તો ટાઇપ II સર્જરીને શ્રેષ્ઠ પ્રતિસાદ આપે છે; ટાઇપ III મુખ્યત્વે ફુટવેર ફેરફાર વિશે છે.

આ શા માટે પીડાદાયક બને છે

મોટાભાગના એક્સેસરી નેવિક્યુલર શાંત રહે છે. દુખાવો સામાન્ય રીતે આના કારણે વિકસે છે:

• કિશોરાવસ્થાનો વૃદ્ધિ સ્પર્ટ — એક્સેસરી અને મુખ્ય નેવિક્યુલર વચ્ચેના જોડાણ પર તાણ આવે છે
• આઘાત — ઇન્વર્ઝન ઇજા સિન્કોન્ડ્રોસિસને મચકોડે છે અથવા તોડે છે
• પ્રવૃત્તિમાં વધારો — નવી રમત અથવા તાલીમની તીવ્રતા
• પોસ્ટેરિયર ટિબિયલ ટેન્ડન તાણ — ટેન્ડન એક્સેસરી હાડકા સાથે અથવા તેની નજીક જોડાય છે, બળ પ્રસારિત કરે છે
• ફુટવેરનું દબાણ — સાંકડા અથવા સખત જૂતા ઉભારને ઘસે છે
• સપાટ પગ — પોસ્ટેરિયર ટિબિયલ ટેન્ડન વધુ સખત કામ કરે છે, જોડાણ પર તાણ આપે છે

કારણ કે પોસ્ટેરિયર ટિબિયલ ટેન્ડન કમાનના આધારમાં આટલી કેન્દ્રીય ભૂમિકા ભજવે છે, અસ્થિર એક્સેસરી નેવિક્યુલર સપાટ પગમાં યોગદાન આપી શકે છે — અને ઊલટું.

નિદાન

• શારીરિક પરીક્ષણ — ઉભાર પર સ્પર્શવેદના, ક્યારેક પ્રતિરોધિત પગના ઇન્વર્ઝન સાથે દુખાવો
• એક્સ-રે — એક્સેસરી હાડકું અને તેનો પ્રકાર બતાવે છે
• MRI — સિન્કોન્ડ્રોસિસ પર બળતરા (ટાઇપ II જે “હોટ” છે) અને પોસ્ટેરિયર ટિબિયલ ટેન્ડનની સંડોવણી શોધે છે
• બોન સ્કેન — ક્યારેક પુષ્ટિ કરવા માટે વપરાય છે કે એક્સેસરી દુખાવાનો સ્રોત છે

સારવાર

રૂઢિચુસ્ત સંભાળ (મોટાભાગના માટે પ્રથમ-લાઇન)

• પ્રવૃત્તિમાં ફેરફાર — દુખાવો વધારતી પ્રવૃત્તિઓ ઘટાડો
• વધુ પહોળા જૂતા જેમાં ઉભાર પર નરમ પેડિંગ હોય — સીધું દબાણ દૂર કરે છે
• કસ્ટમ ઓર્થોટિક્સ કમાનના આધાર અને મેડિયલ પોસ્ટ સાથે — પોસ્ટેરિયર ટિબિયલ ટેન્ડનને રાહત આપે છે
• NSAIDs બળતરા માટે
• વોકિંગ બૂટ ગંભીર દુખાવા માટે અથવા તીવ્ર ઇજા પછી 4–6 અઠવાડિયા માટે — ઘણીવાર સિન્કોન્ડ્રોસિસને સ્થિર થવા દે છે
• ફિઝિકલ થેરપી — પોસ્ટેરિયર ટિબિયલ ટેન્ડનનું મજબૂતીકરણ, પિંડીનું સ્ટ્રેચિંગ
• પસંદગીના કેસોમાં કોર્ટિસોન ઇન્જેક્શન

લક્ષણાત્મક એક્સેસરી નેવિક્યુલરનો નોંધપાત્ર બહુમતી રૂઢિચુસ્ત સંભાળ સાથે સ્થિર થઈ જાય છે, ખાસ કરીને વૃદ્ધિ અથવા નવી પ્રવૃત્તિ સંબંધિત ફ્લેર પછી.

સર્જરી

3–6 મહિનાની સમર્પિત રૂઢિચુસ્ત સંભાળને પ્રતિસાદ ન આપતા દુખાવા માટે:

• કિડનર પ્રક્રિયા — ક્લાસિક સર્જરી: એક્સેસરી હાડકું દૂર કરે છે અને પોસ્ટેરિયર ટિબિયલ ટેન્ડનને મુખ્ય નેવિક્યુલર સાથે ફરીથી જોડે છે. સામાન્ય રીતે સારી રીતે સહન થાય છે.
• મોડિફાઇડ કિડનર — ઉપરના વેરિએશન્સ
• સિન્કોન્ડ્રોસિસ ફ્યુઝન — એક્સેસરીને મુખ્ય નેવિક્યુલર સાથે એક જ હાડકા તરીકે જોડે છે
• રિકવરી સામાન્ય રીતે 6–12 અઠવાડિયા; શરૂઆતમાં વજન વગર, પછી ક્રમશઃ
• સારી રીતે પસંદ કરેલા દર્દીઓમાં પરિણામો સામાન્ય રીતે સારા હોય છે

જો પોસ્ટેરિયર ટિબિયલ ટેન્ડન ડિસફંક્શન એક્સેસરી નેવિક્યુલરની સાથે વિકસ્યું હોય, તો સર્જરીને બંનેને સંબોધિત કરવાની જરૂર પડી શકે છે.

નિષ્કર્ષ

મોટાભાગના એક્સેસરી નેવિક્યુલર એનાટોમિક કુતૂહલ છે જે ક્યારેય સમસ્યા સર્જતા નથી. જ્યારે તેઓ સર્જે છે, ત્યારે તે સામાન્ય રીતે કિશોરાવસ્થામાં અથવા પ્રવૃત્તિમાં ફેરફાર પછી હોય છે. ફુટવેરમાં ફેરફાર, ઓર્થોટિક્સ, અને સાપેક્ષ આરામનો કોર્સ મોટાભાગના લક્ષણાત્મક કેસોને ઉકેલે છે. સર્જરી (કિડનર પ્રક્રિયા) એવા કેસો માટે સારી રીતે-સ્થાપિત છે જે પ્રતિસાદ ન આપે — પરંતુ તે રૂઢિચુસ્ત સંભાળના વાસ્તવિક પ્રયાસ પછી ખરેખર સતત રહેતા દુખાવા માટે અનામત છે.